Từ “gái quê” thành nghi can!

Truyền thông quốc tế vào ngày 1 tháng 3 chiếu cảnh cô Đoàn thị Hương, nghi phạm trong vụ án quốc tế giết hại ông Kim Jong Nam bằng chất độc thần kinh VX, bị còng tay đưa ra tòa.

Sau phiên xử cô này rời tòa trong chiếc áo chống đạn. Những hình ảnh trong ngày ra tòa cho thấy đó là một cô gái trẻ, tóc ngắn nhuộm hoe vàng…. Trước đó kênh truyền hình Trung Quốc tiết lộ ảnh của nghi phạm mặc chiếc áo có chữ LoL (Laugh Out Loud). Tất cả khớp với thông tin mà cảnh sát Malaysia đưa ra sau khi bắt giữ nghi phạm hôm 15 tháng 2: đó là một người mang quốc tịch Việt Nam, sinh năm 1988 ở Nam Định.

Vào buổi tối sau khi có tin Đoàn thị Hương bị đưa ra tòa với cáo buộc tham gia vụ ám sát bằng chất độc thần kinh VX và nếu bị buộc tội thì có thể chịu án tử hình, ông Đoàn Văn Thạnh lặp lại việc gia đình không hề biết con đi xa làm những gì:Thân nhân và hàng xóm của cô này ở xã Nghĩa Bình, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định khi được tiếp xúc cũng xác nhận hình ảnh được công khai giống hệt cô con gái út của ông Đoàn Văn Thạnh hiện ngụ tại địa phương.

“Gia đình bây giờ rất là buồn. Biết làm sao được?! Cháu làm như vậy thì mình làm sao biết được. Cháu vẫn đi làm bình thường. Sự việc này xảy ra vậy không biết được.”

Ngay sau tin tức về nữ nghi phạm Việt Nam có tên Đoàn thị Hương, sinh năm 1988 ở Nam Định được loan đi, nhiều cư dân mạng bắt đầu truy tìm tông tích của nhân vật này. Họ phát hiện ra một facebooker có biệt danh ‘Ruby, Ruby’.

Đoàn Thị Hương - Ruby, Ruby

Chủ nhân tài khoản facebook Ruby, Ruby có khuôn mặt giống Đoàn thị Hương nhưng ăn mặc rất khêu gợi, với những status thật ‘ngôn tình’. Một số tin còn cho biết khi ở Hà Nội, Đoàn thị Hương làm việc tại một quán bar ở thủ đô. Cô gái này còn giao du với nhiều người nước ngoài.

Nhân vật mà cư dân mạng phát hiện như thế hoàn toàn khác với những gì mà người thân và hàng xóm nhận định về cô gái Đoàn Thị Hương, con ông Đoàn Văn Thạnh ở tại đội 14 xã nghĩa bình, huyện nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định.

Đây là một gia đình không có gì là dư giả nhưng cũng không đến mức thiếu thốn. Ông bố và bà mẹ kế của Đoàn thị Hương hiện sống trong căn nhà cấp 4 cạnh một con lạch nhỏ. Đây là nơi mà Hương mới về thăm hôm tết âm lịch Đinh Dậu vừa qua.

Mẹ Hương mất đột ngột đúng ngày Noel năm 2016 . Từ ngày Hương học xong cấp 3, mẹ thì bị bệnh tim nên gia đình khó khăn nhưng vẫn cố gắng cho Hương học đại học. Người thân còn nói thêm Đoàn thị Hương lên Hà Nội học dược và sau đó thêm ngành kế toán.

Ông Đoàn Văn Thạnh là thương binh hạng nặng cụt mất một chân; nhưng nay làm việc coi chợ kiếm thêm thu nhập ngoài lương thương binh. Sau khi mẹ Hương mất được 1 năm thì bố Hương đi bước nữa vì cần người lo lắng chăm sóc, chia sẻ.

Hàng xóm nhà đối diện hương chia sẻ về hoàn cảnh cũng như tính cách của Hương:

“Mấy ngày nó về, tôi nhìn thấy nó leo qua cầu sang thăm anh chị nó. Rồi nó về nó cũng chào thím. Có khi đi thì nó bảo “Cháu đi đây!” Tôi thấy nó bình thường, hiền, ngoan ngoãn. Tôi không nghĩ là nó làm các cái đấy!”

“Ngày trước ở quê nó ngoan lắm. Nó cũng tham gia các đoàn thể mà. Có điều nó đi làm ăn mấy năm nay rồi, lâu lắm!”

Vị linh mục quản xứ cho biết:Gia đình Đoàn Thị Hương cũng thuộc xứ đạo Phương Lạc, giáo phận Bùi Chu. Đây là vùng theo đạo Công Giáo hiện do linh mục Giuse Phạm Xuân Thi quản nhiệm.

“Em Hương sinh ra và lớn lên trong một gia đình công giáo tốt. Trong thời gian học cấp 1, 2, 3 thì vẫn sinh hoạt tôn giáo và đoàn thể ở giáo xứ.”

Quê nhà của cô Đoàn thị Hương là một làng quê thuần nông ở vùng đồng bằng bắc bộ. Nhiều làng quê xứ Việt nay không còn lặng yên sau lũy tre như xưa nữa. Những con đường bê tông thay thế đường đất quanh co, cũng như tường rào thay cho lũy tre bị bứng gốc trong Chương trình nông thôn mới được phát động lâu nay.

Hằng đêm làng quê sáng điện, nông dân quây quần xem truyền hình, một số bạn trẻ có thể lướt web, nghe nhạc mới…

Phương tiện hiện đại về đến làng quê giúp những thanh niên, thiếu nữ nông thôn tiếp cận được với lối sống hiện đại. Thế nhưng quê nhà không có đủ công ăn- việc làm cho lớp đến tuổi lao động. Nhiều bạn trẻ như Đoàn Thị Hương rời khỏi làng quê lên thành phố, nhất là thủ đô Hà Nội, tìm kiếm cơ hội vươn lên.

Có những bạn trẻ còn đi xa hơn ra khỏi nước. Khát vọng của nhiều bạn phải được ‘bằng chị, bằng em’; tuy nhiên không phải tất cả đều thành công nơi phố thị hay chốn quê người.

Tin tức cho thấy trong những năm qua, nhiều bạn trẻ cả nam lẫn nữ từ các vùng nông thôn xứ Việt bị lừa khi đi xuất khẩu lao động; bị hụt hẫng lúc chân ướt- chân ráo đến chốn thị thành…Đoàn thị Hương hẳn là một trong những trường hợp không may đó. Họ như con thiêu thân bị thiêu rụi khi đâm đầu vào bóng đèn sáng nóng!

Đoàn Thị Hương nhắn bố: ‘Đừng sang Malaysia’

WESTMINSTER, California (NV) – Đoàn Thị Hương, người đang bị cáo buộc ám sát Kim Jong-nam, anh cùng cha khác mẹ với Chủ Tịch Bắc Hàn Kim Jong Un, nhắn với bố ruột mình, ông Đoàn Văn Thạnh, rằng ‘đừng sang Malaysia’.

Khuya Thứ Năm, 2 Tháng Ba (giờ California), phóng viên Người Việt đã có cuộc phỏng vấn qua bằng điện thoại với ông Đoàn Văn Thạnh, bố ruột, và bà Nguyễn Thị Vy, mẹ kế của Đoàn Thị Hương. Người nhà của cô Hương đã cho biết thêm một số chi tiết liên quan đến hoàn cảnh gia đình cũng như những suy nghĩ của họ về sự kiện đang được cả thế giới quan tâm này.

Bà Nguyễn Thị Vy: Họ nói với gia đình là họ tài trợ cho bên luật sư không mất tiền, họ chỉ nói vậy thôi.Ngọc Lan (Người Việt): Hôm nay Bộ Ngoại Giao Việt Nam đã có cuộc gặp với gia đình để nói về chuyện sẽ giúp đỡ cho Hương. Vậy bà có thể cho biết rõ hơn là họ hứa giúp đỡ như thế nào không?

Người Việt: Họ có nói sẽ giúp cho gia đình mình được đi sang đó để dự phiên tòa sắp tới không?

Bà Nguyễn Thị Vy: Có, nhưng là những người ngoài họ nói giúp thôi chứ Bộ Ngoại Giao không nói. Những người ngoài nói họ sẽ tài trợ cho đi.

Người Việt: Những người ngoài hứa tài trợ cho gia đình đi sang đấy cụ thể là ai?

Bà Nguyễn Thị Vy: Bên báo chí, bên Cục Viễn Thông gì đấy, cứ thấy họ ghé nói ‘chúng cháu đang quyên góp cho chú đi sang bên đấy,’ mấy ngày hôm nay cứ thấy họ đến bảo vậy.

Người Việt: Gia đình chuẩn bị cho bố của Hương đi thôi hay có ai đi theo cùng?

Bà Nguyễn Thị Vy: Còn đang xem xét, thì chỉ có ba bố con thôi, có một thằng con trai và một thằng con rể. Bố thì bố bảo bố chân què quặt không đi được, còn thằng con trai và con rể không biết chúng có đi được không. Mà hôm gặp Bộ Ngoại Giao thì nghe họ bảo Đại Sứ Quán hôm 25 Tháng Hai sang gặp Hương thì Hương bảo ‘bố không phải đi.’

Bà Nguyễn Thị Vy, mẹ kế của Đoàn Thị Hương. (Hình: Getty Images)

Người Việt: Từ hôm trước giờ gia đình mình chưa có cuộc nói chuyện nào trực tiếp với Hương hết phải không?

Bà Nguyễn Thị Vy: Chưa, chưa bao giờ trực tiếp nói được.

Người Việt: Những người ở Bộ Ngoại Giao hay Đại Sự Quán gặp gia đình có nói họ là người trực tiếp gặp Hương không?

Bà Nguyễn Thị Vy: Không, không có ai là người trực tiếp nói chuyện với Hương. Chưa ai gặp và nói được. Chỉ có hôm ra gặp Bộ Ngoại Giao ở Hà Nội thì họ nói là họ gặp hôm 25 Tháng Hai, chỉ có mỗi cái người ở Đại Sứ Quán Việt Nam bảo là ông ấy gặp được Hương ở bên ấy thôi chứ còn chẳng ai gặp được.

Người Việt: Tinh thần gia đình hiện nay như thế nào?

Bà Nguyễn Thị Vy: Thì gia đình biết làm thế nào được. Cháu thì ở nước ngoài mà nhà thì nhà quê thế này thì biết làm thế nào được, chỉ biết nhờ đến cơ quan nhà nước, chính phủ, tất cả các ban ngành giúp đỡ để đúng người đúng tội. Cháu và nhà tôi đều khẳng định là cháu nó không dám làm cái việc này. Bây giờ chỉ nói là nó ra đường bị xúi giục như thế nào đấy, gặp phải cạm bẫy họ giăng thế nào thì nó mới phải làm những chuyện như vậy chứ ở nhà nó nhát lắm, nó không dám làm những chuyện ấy đâu. Giờ nhà ở quê thì biết kêu ai được, chả biết kêu ai được. Thế cho nên chịu thôi.

Người Việt: Bà biết Hương từ khi Hương bao nhiêu tuổi?

Bà Nguyễn Thị Vy: Tôi là mẹ kế của cháu chưa được một năm, mới cưới Tháng Năm năm ngoái.

Người Việt: Bà có gặp Hương nhiều lần không và những lần gặp đó, bà thấy Hương là người ra sao?

Bà Nguyễn Thị Vy: Gặp 3-4 lần. Cháu nó về nhà gặp 3 lần rồi. Ngoan ngoãn bình thường, nó về nó tình cảm lắm.

Người Việt: Trong gia đình Hương có mấy anh chị em?

Bà Nguyễn Thị Vy: Hương là út, có một anh trai và ba chị gái.

* Mẹ ốm, bố tàn tật nên không dạy được con đến nơi đến chốn

Người Việt: Khi chuyện xảy ra thì hàng xóm và những người ở chính quyền địa phương đối với gia đình như thế nào?

Bà Nguyễn Thị Vy: Họ chỉ nói con nhà này không có tiền án tiền sự gì, nhà rất hòa đồng, không có ác cảm gì với mọi người, nhà hiền lành đạo đức. Mà giờ con cái thế này thì nói thật là con thì ở nhà quê, mẹ thì ốm, bố thì chân tay như vậy, cho nên nói thẳng là cũng không dạy con được đến nơi đến chốn. Con cái nhà quê thì suy nghĩ nó cũng không được bằng trên thành phố, cho nên giờ nó như vậy, nó cứ bảo nó đi làm ở Hà Nội, bố mẹ không quan sát được nên mới để xảy ra chuyện này. Mẹ thì ốm, bố thì thương binh cụt chân, cho nên cũng vất vả.

Người Việt: Thưa bà, mẹ ruột của Hương giờ còn hay mất?

Bà Nguyễn Thị Vy: Mất rồi. Mẹ Hương ốm 22 năm, mất năm 2015.

Người Việt: Gia đình có biết ngày 1 Tháng Ba vừa rồi Hương đã ra phiên tòa đầu tiên, và tòa cho rằng nếu Hương bị buộc tội giết người thì cổ có thể sẽ lãnh án tử hình. Gia đình mình biết tin này chưa?

Bà Nguyễn Thị Vy: Có biết, lên mạng có biết rồi.

Người Việt: Bà cảm thấy như thế nào khi nghe tin này?

Bà Nguyễn Thị Vy: Cảm thấy bất ngờ quá. Mà nếu vậy thì bất công cho cháu quá. Nó quá là… Buộc tội cho cháu quá như vậy thì tôi thấy là không phải.

Người Việt: Nghĩa là bà và gia đình không nghĩ là Hương có thể hành động như vậy?

Bà Nguyễn Thị Vy: Không, không thể hành động được như vậy. Nó bị lừa, bị bắt buộc thôi. Cháu nó tưởng là đi đóng phim hài, vì ngày xưa ở bên truyền thông nó cũng bảo nó đi đóng phim đóng kịch gì đấy. Thì nó nghĩ là như vậy, chứ nếu nó biết làm những chuyện giết người như vậy thì làm gì nó dám, lại còn đi mặc những cái áo như vậy, còn trở lại sân bay như vậy. Nếu nó biết nó làm những chuyện như vậy thì nó phải vứt áo đi chứ, làm gì có chuyện nó mặc lại cái áo đó và trở lại sân bay như vậy.

Người Việt: Nghe nói sau ngày xảy ra việc này thì ngày hôm sau, 14 tháng 2, Hương có gọi điện thoại về gia đình phải không?

Bà Nguyễn Thị Vy: Không, từ hồi đi không có gọi lần nào, mất tăm tích thì bố cứ gọi vào thuê bao thôi. Nó có gọi về cho cháu nó chứ không có gọi về nhà.

Người Việt: Lần cuối Hương về nhà là khi nào và có gì khác thường không?

Bà Nguyễn Thị Vy: Hôm 28 Tết và đến chiều Mùng Hai thì nó đi và chả có có khác thường, cứ Tết thì nó về thôi, không có biểu hiện gì khác cả.

Ông Đoàn Văn Thanh, 64 tuổi, bố Đoàn Thị Hương, ngồi trong nhà của gia đình cô Hương ở làng Nghĩa Bình, Quận Nghĩa Hưng, Tỉnh Nam Định. (Hình: Getty Images)

‘Hương gần gũi mẹ nhiều hơn, nhưng mẹ mất rồi’

Người Việt: Thưa ông, hiện bây giờ ông có thể cho biết tinh thần như thế nào đối với chuyện Hương đang gặp phải?

Ông Đoàn Văn Thạnh: Gia đình biết làm sao được, cháu nó vậy thì gia đình cũng phiền lòng, nhưng biết làm sao được.

Người Việt: Tin này do địa phương báo hay do người quen hay qua báo chí mà gia đình biết?

Ông Đoàn Văn Thạnh: Tin này địa phương cho biết, báo chí cũng nói nên gia đình biết.

Người Việt: Thưa ông, khi có tin này thì địa phương có làm khó dễ gia đình không?

Ông Đoàn Văn Thạnh: Ồ không, không. Các cơ quan nhà nước giúp đỡ đến nơi đến chốn luôn mà, không có làm khó đâu.

Người Việt: Ông có đang chuẩn bị tinh thần Tháng Tư tới đây anh sang Malaysia để dự phiên xử con gái không?

Ông Đoàn Văn Thạnh: Cái đó còn phải bàn với gia đình chứ chưa biết được. Cháu thì bảo “bố đừng sang” cho nên để bàn xem sao.

Người Việt: Chuyện Hương nói “Bố đừng sang” là Hương nhắn với ai nói lại với anh như vậy?

Ông Đoàn Văn Thạnh: Nhắn với Đại Sứ Quán và hôm gia đình đi gặp Bộ Ngoại Giao thì họ nói cháu Hương nói vậy.

Người Việt: Là bố của Hương, ông thấy từ nhỏ Hương là người như thế nào?

Ông Đoàn Văn Thạnh: Cháu là người bình thường, con nhà nông bình thường, không có vấn đề gì. Bố thì đi nạng, Hương gần gũi mẹ nhiều hơn, nhưng mẹ mất rồi.

Người Việt: Hồi nhỏ ở nhà Hương gần gũi ai nhiều nhất?

Ông Đoàn Văn Thạnh: Cũng chả gần gũi ai, chỉ có mẹ con nó với nhau thôi chứ chả gần gũi ai cả.

Người Việt: Cám ơn hai ông bà về cuộc phỏng vấn này.

---

“Bản tin Bảo hộ công dân” được đăng trên website của Bộ Ngoại Giao Việt Nam cho biết “ngày 2 Tháng Ba, 2017, đại diện Cục Lãnh Sự – Bộ Ngoại Giao đã có cuộc gặp với gia đình công dân Đoàn Thị Hương để giải thích tiến trình tố tụng của vụ án và hướng dẫn gia đình về việc hỗ trợ pháp lý cho Đoàn Thị Hương theo đúng quy định của pháp luật nước sở tại và thông lệ quốc tế.”

Ai mới đích thực là thủ phạm vụ án Kim Jong-nam?

Thông thường, khi tìm kiếm người chủ mưu gây ra một vụ án, người ta thường đặt ra câu hỏi: Ai, hoặc những ai là người sẽ hưởng lợi từ vụ án?

Trong vụ ám sát Kim Jong Nam, anh cùng cha khác mẹ của nhà độc tài Triều Tiên Kim Jong Un, xảy ra sáng ngày 13/02/2017 tại sân bay Kuala Lumpur, thủ đô Malaysia, đáng lẽ cảnh sát Malaysia cũng phải đặt ra câu hỏi này, làm chỉ nam cho công việc điều tra của mình. Nhưng có vẻ như không phải vậy. Hình như Cơ quan an ninh của Malaysia chỉ nhằm tới mục đích xác minh nạn nhân đích thực là ai, cái gì trực tiếp gây ra cái chết, các thủ phạm trực tiếp gây án mạng là ai. Và dừng lại ở đó. Phía sau những cái trực tiếp này, là các câu hỏi, mục đích của vụ ám sát này là gì và ai là người chủ mưu, người tổ chức vụ an mạng, thì hình như người Malaysia không muốn biết, hoặc cố tình né tránh. Đó là vấn đề chính trị, và Malaysia, chỉ làm cái việc đảm bảo an ninh cho hoạt động du lịch, một nguồn thu ngày càng trở nên đáng kể đối với nền kinh tế của Malaysia.

Chính bởi vậy mà người ngoài, những người không có khả năng tiếp cận với công tác điều tra, không bằng cách nào có được các thông tin khả dĩ dùng được để phân tích theo hướng tìm kiếm kẻ chủ mưu, từ đó xác định âm mưu của vụ án.

Cho nên, rất tự nhiên là khi tìm cách trả lời câu hỏi "ai chủ mưu", chúng ta không thể tránh được những phỏng đoán mang tính suy diễn, cảm tính. Nhưng suy diễn cảm tính lại là một phản xạ tự nhiên, bản năng, của con người trước một sự kiện, nhất là những sự kiện mang nhiều tính bí ẩn như những vụ án mạng, hơn nữa lại là một vụ án mạng chính trị.

Câu trả lời của câu hỏi, "Ai hưởng lợi từ cái chết cuả Kim Jong-nam?", đến ngay trực tiếp không hề khó khăn, lần lượt sẽ là Bắc Hàn, Nam Hàn và Trung Quốc, không có quốc gia thứ tư.

1- Có thể loại bỏ ngay Nam Hàn ra khỏi danh sách, vì mấy lý do giản dị thế này:

- Nam Hàn là nền dân chủ hiện đại và tiến bộ, quốc gia có tư duy nhân bản hơn hai nước còn lại. Có thể tin rằng một chủ trương giết người man rợ như vậy, khó có thể đạt được đồng thuận trong giới lãnh đạo Nam Hàn.

- Nam Hàn là người đầu tiêng to tiếng nhất lên án hành vi man rợ, dã man này, và Nam Hàn quy kết không đắn đo thủ phạm là chế độ độc tài Kim Jong un. Ngay ngày đầu tiên sau khi có tin Kim Jong-nam bị giết haị, mặc dù chưa xác định rõ nguyên nhân cái chết, Nam Hàn đã chĩa hệ thống loa không lồ hướng ra Bắc, ra rả tố cáo tội ác vô đạo đức của chế độ Bắc Hàn. Có thể suy diễn theo lôgic thông thường, không thể vô tư "to mồm" như vậy, nếu trong bụng toàn dao găm và bàn tay vừa dính máu người chết.

- Tình báo Nam Hàn không có thông tin trước về lịch trình chuyến đi sang Malaysia của Kim Jong-nam.

Tờ Chosun Ilbo tường thuật hôm 20/02, "ông Alex Hwang, người Hàn Quốc, chủ nhà hàng tại Kuala Lumpur, nơi Jong Nam thường đến ăn mỗi lần đến Malaysia, cho biết, thường thường Tình báo Hàn Quốc đề nghị ông gửi thìa, dĩa, cốc mà Jong Nam dùng vào một túi nhựa và giao cho sứ quán để lấy mẫu vân tay và mẫu ADN nhằm xác định danh tính". Như vậy, tình báo Nam Hàn không có người theo Kim Jong-nam ở tuyến Một, chỉ có được các tin tức sau, chỉ nhằm biết được tung tích của Kim Jong-nam, không có nguồn tin ở vòng tiếp cận trực tiếp, nắm chương trình hoạt động, di chuyển từng ngày của Kim Jong-nam.

Tình báo Nam Hàn có thể là một trong những người đầu tiên có tin Kim Jong-nam bị ám sát, nhưng không thể là người tổ chức.

- Việc mất ổn định của chế độ độc tài Bắc Hàn đương nhiên có lợi cho an toàn của Nam Hàn, nhưng cái chết của Kim Jong-nam chỉ có tác dụng gián tiếp và không đủ quan trọng tới mức chính phủ Nam Hàn phải mạo hiểm, phiêu lưu và đặt uy tín quốc gia trước một nguy cơ tự hủy hoại.

2- Nghi phạm chủ mưu thứ hai, và được xem như đương nhiên, không cần phải chứng minh là Bắc Hàn

Với một chế độ cai trị nổi tiếng là độc tài, một nhà nước khép kín đầy bí ẩn, một hệ thống lãnh đạo cha truyền con nối, một quá khứ thanh trừng nội bộ không thương tiếc, Kim Jong-un từng ra lệnh xử tử chú dượng của mình, bây giờ xử tử anh ruột, thì có gì là lạ.

Điều lạ duy nhất là hình như chính quyền Bắc Hàn không hề biết thế giới đánh giá cái chế độ của họ như thế nào, và lạ nữa là ngay chính bản thân Kim Jong-un không hề biết, hay cố tình không biết rằng trong con mắt thế giới, ông ta là một tên bạo chúa. Hay ông ta biết mà cố tình công khai thưà nhận mình là một tên bạo chuá, man nợ và tàn bạọ như một thú vật? Có thể như thế không?

Moị tin tức, moị bằng chứng, mọi hướng và luồng lạch điều tra đều chỉ một chiều duy nhất về phía Bắc Hàn.

- Toàn bộ 7 nghi phạm đều mang danh tính Bắc Hàn. Nghi phạm người Bắc Hàn đầu tiên được xác định là một chuyên gia hoá học, trong khi chất độc được xử dụng là độc tố VX, một thứ độc tố cao cấp, được Liên Hiệp Quốc liệt vào danh sách các vũ khí huỷ diệt hàng loạt, và chuyên gia Nam Hàn, ngày 24/02/2017, cho biết Bắc Hàn có một kho dự trữ tới 5000 tấn. Một nghi phạm khác được coi là cầm đầu nhóm hành động tại Malaysia được cho là một nhân viên cao cấp của Sứ quán Bắc Hàn tại Kuala Lumpur.

- Không có một chút nghi ngờ nào vào một xu hướng kết luận tự nhiên, rằng thủ phạm là chế độ Bắc Hàn, chỉ kết luận như vậy là đủ, và có thể khép lại vụ án, không cần làm gì thêm. Và sẽ không có ai thắc mắc.

Nhưng tại sao vụ án được diễn ra có vẻ chóng vánh và rõ ràng như vậy. Tại sao mọi chứng cớ, mọi luồng lạch lại đều hướng về một mối, có phần dễ dãi. Cảnh sát Malaysia gần như xác định được ngay lập tức, từ danh tính, nhận dạng của nạn nhân tới danh tính của các nghi phạm chính.

Với một đội ngũ những sĩ quan tình báo nổi tiếng tài ba, dũng cảm, trung thành, được đào tạo chuyên nghiệp và có một trình độ thuộc một trong những đội quân tình báo hàng đầu thế giới, lại để lại dấu vết mà cảnh sát Malaysia có thể xác định 6 nghi phạm ngay từ hai ngày đầu tiên.

Nhưng hình như chỉ có thế và mọi hướng điều tra đều dừng lại ở đấy. Vạch hướng tới Bắc Hàn rồi tắt. Đến bây giờ, mọi nghi vấn đều chỉ hướng về phía Bắc Hàn, nhưng không một nghi vấn nào đủ chứng cớ để xác quyết. Các nghi phạm đã về Bắc Hàn, cảnh sát Malaysia không có cách nào tìm kiếm tiếp tục, trong khi, hai nghi phạm còn nằm lại tại Malaysia, nghi là đang trốn trong Đại sứ quán Bắc Hàn, thì vẫn không thể làm gì, nếu không có sự hợp tác của sứ quán, trong khi mâu thuẫn giữa ngoạ̣i giao hai nước càng ngày càng căng thẳng, có thể dẫn tới đóng cửa sứ quán cả hai phía. Mọi tội lỗi sẽ chỉ đổ lên đầu Bắc Hàn. Không thể chối cãi, và không cần bằng chứng. Mọi tình huống, nếu không thể đi đến kết luận, đều có thể đổ lỗi do thiếu sự hợp tác của chính phủ Bắc Hàn. Có những người "dân" đã cung cấp tin tức nhanh chóng cho cảnh sát Malaysia, hay cảnh sát Malaysia thậm chí đã được chỉ đạo?

- Kim Jong-nam là con bài thay thế chế độ. Kim Jong-nam còn sống thì nguy cơ thay thế vẫn còn. Suy luận này là hiển nhiên.

Nhưng sau lần gặp nhau duy nhất vào ngày tang lễ của cha của cả hai, Kim Jong-il, ngày 17/12/2011, hình như đã có một thoả thuận nào đó giữa hai anh em. Từ tháng 2 năm 2012, Kim Jong-nam bắt đầu cuộc sống lưu vong nước ngoài tại Macau. Có vẻ như Kim Jong-un chu cấp mọi phí tổn và bảo đảm cho Kim Jong-nam một cuộc sống đầy đủ. Kim Jong-nam từ đó không còn liên hệ gì với hệ thống liên quan tới bộ máy quyền lực của chế độ và không còn quan tâm tới chính trị.

Vụ ám sát vào cuối năm 2012, được cho là do Bắc Hàn tổ chức nhưng thất bại nhờ tình báo Trung Quốc, cuối cùng chỉ là tin đồn, không có thực. Tin đồn được xuất phát từ một tờ báo lá cải ở Hong Kong, nhưng không rõ người chủ trương phao tin là ai. Tuy nhiên, báo Hong Kong khi đó cũng thừa không phải là chuyện rò rỉ từ tình báo Bắc Hàn. 

Từ sau "vụ án đồn đại" có thể hữu ý này, Bắc Kinh bắt đầu "chiụ trách nhiệm về an toàn tính mạng" cho Kim Jong-nam và gia đình Kim Jong-nam. Bắc Kinh bố trị mạng lưới điệp viên và thường xuyên có hai nữ vệ sĩ đi theo bảo vệ an toàn cho cá nhân và người thân của Kim Jong-nam.

- Vụ án xử tử người chú dượng Jang Song taek ngày 12/12/2013 là việc quyết định xử tử hình người chú mà chính Kim Jong-un có rất nhiều kỷ niệm gắn bó và rất yêu quý, sự thật cuối cùng là một âm mưu của Trung Quốc.

Jang Song taek là người thứ hai trong hệ thống quyền lực cuả chính phủ Kim Jong-un, cố vấn an ninh tin cậy độc nhất, đặc phái viên duy nhất của Kim Jong-un trong quan hệ với Trung Quốc, trong những ngày cầm quyền đầu tiên, thời gian mà Kim Jong-un còn chưa được Trung quốc ủng hộ.

Nhưng Jang Song taek đã bị Trung Quốc mua. Một âm mưu thay thế chế độ, tất nhiên dùng lá bài Kim Jong-nam, do Jang Song taek tổ chức thực hiện. Mặc dù phương án thay thế chế độ này do chính quyền Hồ Cẩm Đào chủ trương và trực tiếp điều hành, nhưng được Tập Cận Bình tiếp tục.

Theo báo Đa chiều "Chính Chu Vĩnh Khang là người tiết lộ mật đàm giữa ông Hồ Cẩm Đào và Jang Song-thaek về việc lật đổ nhà lãnh đạo Kim Jong-un, đồng thời Chu Vĩnh Khang cũng định đào tẩu sang Bắc Hàn. Vì việc tiết lộ bí mật quốc gia, Chu Vĩnh Khang ngay sau đó bị bắt giam. Việc bại lộ khiến ông Kim Jong-un nổi giật, lập tức xử tử người chú rể và quay mặt với Trung Nam Hải."

"Ngày 22/2, khi thăm Trung Quốc tháng 8/2012, Jang Song-theak đã mật đàm với cựu Chủ tịch Hồ Cẩm Đào trong khoảng 1 giờ mà chỉ có phiên dịch của phía Bắc Kinh".

Báo này nói rõ "Do Chu Vĩnh Khang làm lộ việc này, Jang Song-thaek nhanh chóng bị mất mạng. Không những thế, toàn bộ quan chức thân Bắc Kinh đã bị Kim Jong-un thanh trừng, nhưng một người đã kịp chạy sang cấp báo tình hình với Trung Nam Hải."

Nhưng, theo trang Wen Wei Po của Hong Kong, "Giám đốc Ủy ban Ngoại giao, Thương mại và Thống nhất của Quốc hội Hàn Quốc, Ahn Hong Joon quyết định hành quyết ông Jang Sung- taek không phải của nhà lãnh đạo trẻ Kim Jong-un, đây là chủ kiến của người đứng đầu Tổng cục Chính trị Triều Tiên Choe Ryong-hae."

Tờ Nhân Dân nhật báo bản hải ngoại ngày 25/12 dẫn tin từ truyền thông Bắc Hàn cho biết, "nhà lãnh đạo Kim Jong-un đã khóc ròng suốt mấy ngày sau vụ hành quyết ông chú rể Jang Song-thaek, thậm chí đến ngày giỗ bố, ông Kim Jong-un vẫn còn khóc vì ân hận."

Theo tờ Yomiuri, "Kim Jong-un rất buồn sau vụ xử tử Jang Song-thaek, hình như ông tự thấy như chính mình đã giết chết chú dượng nên trạng thái tâm lý không ổn định. Từ hôm xử tử Jang Song-thaek ngày 12/12 đến ngày 17/12 diễn ra lễ kỷ niệm 2 năm ngày mất của người cha Kim Jong-il, Kim Jong-un vẫn còn khóc".

Có thể có quyền nghi ngờ một con người như vậy đã hết nhân tính không? Một người đã từng giết chú, bây giờ giết anh?! Và đó là một chàng trai từng chịu ảnh hường và ngưỡng mộ nền giáo dục Thuỵ Sĩ?! 

Ngày 16/02 là ngày sinh nhật Kim Jong Il, và cả nước Bắc Hàn đã chuẩn bị từ nhiều tháng trước rất nhiều hoạt động, bắn pháo hoa, và hàng loạt các hoạt động vui chơi nhiều ngày. Nhưng ngày13/02, Kim Jong-un quyết định xử tử anh ruột của mình. Làm quà sinh nhật cha? Có thể có một con người còn nhân tính mà làm điều đó không. Kim Jong-un có thể mất trí tới vậy không?!

Kẻ gây ra chuyện này thật là tàn bạo và độc ác. Ai, có thể là ai?.

Theo thông tấn KCNA, ngày 16/02, "Lãnh đạo Kim Jong-un cùng các quan chức tại Cung Kumsusan, nơi đặt thi hài của Kim Nhật Thành và Kim Jong Il. Trong chuyến viếng thăm bao gồm Hwang Pyong-so, Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị Quân đội Triều Tiên và Kim Ki-nam, Choe Tae-bok, Bí thư đảng Lao động Bắc Hàn."

"Các hình ảnh được phát đi trên truyền thông nhà nước của Bắc Hàn cho thấy ông có vẻ mặt đằng đằng sát khí, và ông không giơ tay vẫy chào khi rời đi, điều lẽ ra ông vẫn thường làm."

Tuy nhiên, như ghi nhận của hãng tin Rёnhap (Hàn Quốc), "trong số những người tham gia lễ viếng không có mặt hai nhân vật thứ hai và thứ ba của chế độ, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Đảng Lao động Bắc Hàn Choe Ryong-hae và người đứng đầu Bộ Công an Kim Jong-hon, có giả thiết đã bị sa thải".

Nếu lưu ý rằng, Choe Ryong hae chính là nhân vật đại diện duy nhất của Kim Jong-un liên lạc với lãnh đạo Trung Quốc, từ sau cái chết của người chú dượng Jang Song taek, thì sẽ có thể suy đoán hai khả năng:

- Kim Jong-un chỉ mới biết tới vụ ám sát anh trai, sau khi xong việc.

- Choe Ryong hae và Kim Jong-hon hoặc đã thực hiện theo chỉ đạo của thế lực thứ ba, hoặc tự tổ chức sau lưng Kim Jong-un.

Nếu có thế lực thứ ba, Kim Jong-un phải cay đắng chấp nhận, ngược lại, nếu là hành động tự ý, vượt mặt, sắp tới, rất có thể Choe Ryong hae và Kim Jong-hon sẽ biến mất, và hai nhân vật tháp tùng Kim Jong-un trong lễ sinh nhật là Hwang Pyong-so, Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị Quân đội Bắc Hàn và Kim Ki-nam, Choe Tae-bok, Bí thư đảng Lao động Bắc Hàn sẽ là những người thay thế.

Cho đến phút cuối cùng, Bắc Hàn vẫn một mực khẳng định người chết tại sân bay Kuala Lumpur ngày 13/02 là "nhân viên ngoại giao Kim Chol, không phải là Kim Jong-nam, và Malaysia đang cố chính trị hoá vụ án". Điều này chỉ có nghĩa rằng Bắc Hàn không chịu trách nhiệm chính trị về cáị chết của Kim Jong-nam, cũng có nghĩa rằng, theo chính phủ Bắc Hàn, vụ ám sát là một mưu đồ chính trị.

Người ta có thể ngầm hiểu rằng, theo chính phủ Bắc Hàn, có hai kẻ là thủ phạm, một là Nam Hàn, hai là Trung Quốc. Nếu Nam Hàn đã bị loại khỏi danh sách nghi phạm, thì nghi phạm duy nhất còn lại là Trung Quốc.

3- Thủ phạm có thể là Trung Quốc

Trong suốt thời gian xảy ra vụ án cho đến ngày hôm nay, 27/02/2017, người ta chưa hề nghe một chút thông tin nào từ phía chính phủ Trung Quốc và thậm chí từ báo chí truyền thông Trung Quốc.

Tuy nhiên, một việc trái logic thông thường đã xảy ra.

Được biết Đoàn Thị Hương mua chiếc áo có chữ LOL của Taobao khi có mặt tại TQ 1 tháng trước đó. Nhưng, báo Vnexpress.net ngày 16/02 đưa tin, "Nữ nghi phạm sát hại Kim Jong-nam, anh trai nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un, mặc chiếc áo phông màu trắng in chữ "LOL". Nó có giá 6,3 tệ (gần một đôla Mỹ), được bán rộng rãi trên Taobao, theo SCMP. Tuy nhiên, sau khi hình ảnh về nữ nghi phạm được công bố hôm qua, mẫu áo này đã nhanh chóng bị dỡ khỏi các quầy hàng trên Taobao, trang mua sắm trực tuyến lớn nhất Trung Quốc". Một dịp quảng bá miễn phí, và một dịp may hiếm có. Taobao tự ghè chân mình hay bị ép phải gỡ đường dẫn vụ án tới Trung Quốc?

- Theo China Press, nhật báo tiếng Trung tại Malaysia, 2 nữ nghi phạm bị cảnh sát bắt giữ đã sống tại Trung Quốc trong khoảng 1 đến 3 tháng qua. "Trong thời gian này, họ hành nghề "gái gọi" và qua lại với một người đàn ông. Người đàn ông này là người trung Quốc".

Tờ báo cho hay người đàn ông này đã giới thiệu nghi phạm thứ nhất cho 4 thanh niên Bắc Hàn.

Cảnh sát cho biết 4 người đàn ông Bắc Hàn đã cung cấp thuốc độc cho hai phụ nữ thực hiện vụ án. Những người này bỏ trốn khỏi Malaysia cùng ngày với vụ sát hại, họ bay đi Vladivostok và từ Vladivostok về Bắc Hàn, trong khi hai nữ nghi phạm, một người Indonesia và một người Việt Nam, bị bắt. Hai phụ nữ này có thể đã được tuyển dụng và huấn luyện bởi người Trung Quốc.

- Sau khi buộc phải chấp nhận sống lưu vong, đặc biệt sau cái chết của người chú dượng, Kim Jong-nam không còn liên lạc với bất cứ ai trong chế độ. Sau vụ tin đồn ám sát hụt vào tháng 02/2012, Kim Jong-nam chính thức được chính phủ Trung Quốc bảo vệ bằng biện pháp an ninh hai tầng, nghĩa là có vệ sĩ đi kèm và mật vụ vòng ngoài 24/24 giờ. Việc tiếp cận Kim Jong-nam của tình báo Bắc Hàn đã trở nên không thể. Như vậy, chỉ duy nhất mật vụ Trung Quốc nắm được chương trình chi tiết các dịch chuyển của Kim Jong-nam.

- Kế hoạch ám sát được hình thành trước đó ít nhất là một tháng, bắt đầu bằng một người Trung Quốc, sau đó chuyển sang tay những người Bắc Hàn. Người duy nhất có khả năng tổ chức vụ ám sát là chính phủ Trung quốc.

Một câu hỏi được đặt ra, tại sao Trung Quốc phải giết Kim Jong-nam?

- Kim Jong-nam chưa bao giờ đươc coi là phương án thay thế Kim Jong-un do tư tưởng tự do và ủng hộ dân chủ. Kim Jong-nam không che giấu thiện cảm với nền dân chủ và sự phồn vinh của Nam Hàn. Phương án Kim Jong-nam tất yếu dẫn đến thống nhất hai miền theo chế độ dân chủ và Bắc Hàn sẽ trở thành đồng minh của Mỹ, đưa biên giới nước Mỹ tới phía đông bắc Trung Quốc suốt một chiều dài 1416km. 

- Kim Jong-nam được nuôi dưỡng và bảo vệ chỉ để làm con bài mặc cả và uy hiếp chế độ và gây áp lực với Kim Jong-un, nhưng không phải là con bài thay đổi chế độ.

- Mục đích của Trung quốc là duy trì chế độ Bắc Hàn như một vùng đệm an toàn cho phía đông bắc Trung Quốc, sử dụng Bắc Hàn như một lọai thuốc thử, một phần tử khiêu khích nhằm đo lường phản ứng của dư luận và thái độ của các đối tác, châm ngòi lửa khi cần.

- Sự tồn tại cuả chế độ Bắc Hàn là một nhu cầu không thể tách rời của Trung Quốc. Bắc Hàn vĩnh viễn phải là vùng đệm cho Trung Quốc. Trung Quốc không có nhu cầu xâm chiếm Bắc Hàn, nhưng không thề chấp nhận một Bắc Hàn độc lập hoặc thoát khỏi sự khống chế của Trung Quốc. Trung Quốc hoàn toàn có thể nuôi sống Bắc Hàn. Trung Quốc sẵn sàng hỗ trợ chương trình hạt nhân của Bắc Hàn đi đến bước cuối cùng bằng tiền và công nghệ Trung Quốc, nhưng chỉ khi nào Trung Quốc có được sự đảm bảo quản lý tuyệt đối chương trình đó, nghĩa là Trung Quốc phải là một trong hai người ấn nút hoả tiễn.

- Trước sức ép chiến tranh kinh tế mà tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố, "Trung Quốc hoàn toàn có thể ngăn chặn Bắc Hàn, nhưng Trung Quốc đã không làm gì" và trước nguy cơ hệ thống phòng thủ tên lưả giai đoạn cuối (THAAD) có thể sẽ được lắp đặt trong cuộc tập trận Mỹ-Hàn vào tháng ba sắp tới, Trung Quốc buộc phải xuống thang. Nếu Trump tăng thuế nhập khẩu hàng hoá Trung Quốc lên 45%, thì không cần phải tuyên bố chiến tranh, nền kinh tế Trung Quốc tự sụp đổ. Và nếu THAAD được lắp đặt tại Nam Hàn thì cũng có nghĩa rằng mọi cố gắng đầu tư trang bị vũ khí trên đất liền và trên biển của Trung Quốc hơn mười năm nay nhằm hướng ra biển Đông, tốn hàng chục tỷ USD, sẽ trở thành vô dụng. 

Trung Quốc buộc phải làm một cái gì - trừng phạt Bắc Hàn theo quyết định của Liên Hiệp Quốc. Nhưng trừng phạt nhằm làm yếu chế độ Bắc Hàn là điều Trung Quốc không muốn và sẽ gây căng thẳng với Bắc Hàn, thậm chí gây ra, ngoài ý muốn, sự đổ vỡ hoàn toàn quan hệ hai nước tới mức không thể cứu vãn.

Có thể tưởng tượng một cuộc đối thọai giữa người của Tập cận Bình và Kim Jong-un diễn ra như thế này:

- Chúng tôi buộc phải trừng phạt các ngài, hoặc cả các ngài và chúng tôi sẽ cùng chết. THAAD nếu được lắp đặt, thì hạt nhân cuả các ngài thành vô dụng.

- Như vậy là thực sự các ngài muốn hy sinh chúng tôi?

- Không, ngược lại.

- Có gì bảo đảm, nếu các ngài ngừng nhập khẩu than và các ngài vẫn nuôi con bài thay thế?

- Chúng tôi sẽ đảm bảo bù lại một tỷ USD thiệt hại do ngừng nhập than, còn phương án thay thế, các ngài có thể yên tâm. Nó sẽ được thu xếp.

Ngày 13/02, Kim Jong-nam chết tại Malaysia; khi chuẩn bị lên máy bay quay lại Macau. Ngày 18/02, Trung Quốc tuyên bố ủng hộ lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc. Ngày 19/02, lệnh ngừng nhập khẩu than của Bắc Hàn có hiệu lực một năm, đến tháng hai năm 2018 với tổng giá trị lên tới một tỷ USD. 

Những gì xảy ra chỉ chứng tỏ rằng, Trung Quốc muốn làm gì là làm được. Phương án thay thế biến mất và nó sẽ là món quà tặng cho sinh nhật ngài cố chủ tịch Kim Jong-il, ngaỳ 16/02.

Bề ngoài, Trung Quốc sẽ bằng mọi cách làm cho dư luận có cảm tưởng rằng việc giết hại con bài trong tay Trung Quốc, và việc Trung Quốc đứng về phía các nước thù địch, trừng phạt Bắc Hàn, hai quốc gia này sẽ trở thành thù địch, chứ không phải đồng minh.

Đúng là theo lôgíc thông thường, người ta sẽ chấp nhận một suy luận như vậy, dễ dàng và tự nhiên. Nhưng chắc chắn, nếu theo lối suy diễn thông thường, người ta sẽ phạm sai lầm, nếu sự việc có liên quan tới cỡ chóp bu của chính quyền cộng sản Trung Quốc.

28.02.2017

Bùi Quang Vơm (Danlambao)

Đại cử tri

Đại cử tri - những người nắm vai trò quyết định trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ, được chọn theo quyết định của đảng và cử tri phổ thông ở mỗi bang.

Người dân Mỹ không trực tiếp bầu chọn tổng thống, thay vào đó là một Cử tri đoàn gồm các đại cử tri bỏ phiếu. Ứng viên muốn giành chiến thắng trong cuộc đua vào Nhà Trắng phải nhận được quá bán số phiếu ủng hộ từ Cử tri Đoàn.

Hiến pháp Mỹ có rất ít điều khoản quy định các tiêu chuẩn cụ thể để trở thành đại cử tri, chỉ nêu rằng nghị sĩ hoặc một quan chức chính phủ liên bang không thể được chỉ định làm đại cử tri, theo Trung tâm Lưu trữ Quốc gia Mỹ.

Xuất phát từ yếu tố lịch sử, Tu chính án hiến pháp Mỹ số 14 quy định các viên chức nhà nước tham gia nổi dậy hoặc bạo loạn chống chính phủ Mỹ, hoặc hỗ trợ, giúp sức cho kẻ thù, không được phép trở thành đại cử tri. 

Mỗi bang có số lượng đại cử tri (elector) nhất định hợp thành Cử tri đoàn (Electoral College) dựa trên quy mô dân số của bang đó. Mỹ có tổng cộng 538 đại cử tri, bằng số ghế trong quốc hội Mỹ là 535, cộng thêm ba đại cử tri của thủ đô Washington.

Cách chọn lựa

Quy trình chọn đại cử tri gồm hai vòng. Đầu tiên, các đảng ở mỗi bang sẽ chọn một loạt ứng viên đại cử tri tiềm năng trước ngày bầu cử. Tiếp đó, vào ngày bầu cử, cử tri phổ thông tại mỗi bang sẽ chọn ra đại cử tri ở bang đó bằng cách bỏ phiếu cho ứng viên tổng thống.

Ở giai đoạn đầu, các đảng chính trị ở mỗi bang sẽ kiểm soát quá trình lựa chọn và mỗi bang có một quy định khác nhau. Về cơ bản, các đảng sẽ đề cử một danh sách đại cử tri tiềm năng tại kỳ họp đại hội đảng của bang mình hoặc họ có thể chọn thông qua một cuộc bỏ phiếu tại ủy ban trung ương đảng.

Quá trình này diễn ra ở từng bang và tuân theo quy định của bang đó, nhưng cũng có thể theo quy định chung cho toàn quốc của đảng đó. Kết quả cuối cùng là mỗi ứng viên tổng thống sẽ có một danh sách các đại cử tri tiềm năng ủng hộ mình.

Các đảng chính trị thường chọn những người cống hiến tận tụy cho đảng để làm đại cử tri. Đó có thể là các quan chức dân cử của bang, lãnh đạo đảng tại bang đó, hoặc người có mối quan hệ chính trị hoặc cá nhân với ứng viên tổng thống của đảng mình.

Giai đoạn thứ hai của quá trình bầu đại cử tri diễn ra trong ngày bầu cử. Khi mỗi cử tri ở từng bang đi bỏ phiếu cho ứng viên tổng thống họ ủng hộ, họ đồng thời cũng chọn ra các đại cử tri cho bang mình. Tên của đại cử tri tiềm năng có thể có hoặc không xuất hiện trên lá phiếu, (nếu có thì tên họ sẽ nằm dưới tên ứng viên tổng thống), tùy thuộc vào quy trình bầu cử và phương thức bỏ phiếu ở từng bang.

Tất cả đại cử tri tiềm năng của ứng viên tổng thống thắng cuộc sẽ trở thành đại cử tri ở bang mình, ngoại trừ hai bang Nebraska và Maine. Hai bang này phân bổ đại cử tri theo tỷ lệ, ứng viên chiến thắng toàn bang nhận được hai đại cử tri trong khi người chiến thắng tại từng hạt bầu cử (có thể là người chiến thắng toàn bang, cũng có thể là ứng viên khác) sẽ nhận được một đại cử tri. Hệ thống này cho phép các đại cử tri tại Maine và Nebraska có thể được phân bổ cho nhiều hơn một ứng viên tổng thống.

Lá phiếu

Không có quy định nào trong hiến pháp hay luật liên bang Mỹ bắt buộc các đại cử tri phải bầu theo kết quả bỏ phiếu phổ thông của bang mình đại diện. Dù vậy, một số bang vẫn yêu cầu việc này. Những cam kết như vậy có thể chia thành hai nhóm: đại cử tri bị ràng buộc bởi luật của bang và đại cử tri bị ràng buộc bởi cam kết với đảng của mình.

Tòa án Tối cao Mỹ khẳng định hiến pháp không yêu cầu phải cho các đại cử tri được toàn quyền quyết định bỏ phiếu cho ứng viên tổng thống nào, nên một số đảng có thể buộc họ cam kết bỏ phiếu cho ứng viên do đảng mình đề cử. Một số bang thì quy định các "đại cử tri không trung thành" có thể bị phạt hoặc tước quyền bầu cử nếu bỏ phiếu không hợp lệ và sẽ bị thay thế bởi một đại cử tri "dự bị". Dù vậy, chưa từng có đại cử tri nào bị khởi tố vì không bỏ phiếu như cam kết.

Ngày nay, hiếm có đại cử tri nào đi ngược lại kết quả bỏ phiếu phổ thông. Theo Trung tâm Lưu trữ Quốc gia Mỹ, trong lịch sử nước Mỹ, hơn 99% đại cử tri bỏ phiếu đúng như những gì họ cam kết.

Hoàng Nguyên

Những Vấn Đề Của Nước Mỹ

1. TỔNG QUÁT

Tổng thống Obama là người da màu đầu tiên đảm nhiệm chức vụ tổng thống Hoa Kỳ ngay sau khi vụ khủng hoảng kinh tế 2008 tại Hoa Kỳ lan ra khắp thế giới cũng như cuộc chiến lật đổ Saddam Hussein tại Iraq mà phần lớn dân chúng Hoa Kỳ nhận ra là hành động sai lầm, biểu lộ là sự thất bại thảm hại của ông em Jeff Bush trong gia đình Bush cha và con khi tiếp tục đại diện gia đình ra ứng cử chức vụ tổng thống Hoa Kỳ năm 2016. Sau 8 năm cầm quyền, tổng thống Obama đã có công ổn định nền kinh tế Hoa Kỳ và một phần cho giới nhà nghèo tại Hoa Kỳ dù bị sự chống đối quyết liệt của lập pháp Hoa Kỳ nhất là khi đảng Cộng Hòa chiếm đa số trong lưỡng viện Hoa Kỳ ở nhiệm kỳ thứ hai. Về quân sự và ngoại giao, chính sách chuyển trục sang châu Á có phần nào thành công dù chưa được như mong muốn của mọi người. TPP vẫn chưa được quốc hội chuẩn thuận. Đảng Cộng Hòa chiếm đa số lưỡng viện quốc hội kể từ nhiệm kỳ thứ hai đã ngăn chặn hầu hết các dự luật của tổng thống Obama, đặt ý thức hệ đảng phái lên trên quyền lợi của quốc gia. Một số lớn dân chúng cũng chống đối các dự án có tính cách mị dân dành cho người nghèo vì thành phần trung lưu phải chịu gánh nặng thuế má để thi hành các chương trình này. Sự ủng hộ đáng ngạc nhiên dành cho ứng cử viên cấp tiến Bernie Sanders của đảng Dân Chủ và nhà đầu tư địa ốc Donald Trump của đảng Cộng Hòa đã nói lên sự bất mãn của một phần dân chúng Hoa Kỳ với cả 2 đảng Cộng Hòa và Dân Chủ. Bất cứ một vị tổng thống mới nào và nhất là các nhóm lợi ích phải để ý đến yếu tố này.

2. NHỮNG VẤN ĐỀ CĂN BẢN CHÍNH TRỊ

Trên lý thuyết thì tại Hoa Kỳ có nhiều đảng phái, nhưng trong thực tế thì chỉ có lại hai đảng Cộng Hòa và Dân Chủ là có thể hoạt động hữu hiệu, nhưng cả hai đều dưới sự chi phối của nhóm Tư bản tài phiệt. Dùng chữ “tài phiệt” có thể không được khách quan, mang tính chất miệt thị. Đây là những đại công ty chi phối tất cả mọi hoạt động kinh tế của quốc gia Hoa Kỳ. Mấy thập niên trước thì tập đoàn tài phiệt tập trung vào 2 nhóm ngân hàng và dầu lửa. Sau này, nhóm công nghệ cao phát triển mạnh với các tỷ phú ở Silicon Valley tương đối nhân bản hơn. Do Thái có ảnh hưởng rất mạnh trong giới ngân hàng.

Tập đoàn tài phiệt, qua trung gian các việc lobbies, dùng tiền bạc hay lợi lộc hối lộ hợp pháp các nhân viên Chính phủ và Quốc Hội để họ điều hành hay ban hành các luật lệ có lợi cho các công ty Tư bản. Việc "trao đổi" này có điều kiện rất giản dị. Các nhà làm chánh trị giúp các Công ty tư bản được lợi thế trong việc làm giàu, thì họ sẽ được ủng hộ tài chánh khi tranh cử. Lúc về hưu sẽ được thuê làm cố vấn, lương cao bạc triệu, hay được bảo trợ để thuyết trình tốn phí cả trăm ngàn đô la mỗi buổi. Ngoài ra họ được mua các cổ phần đặc biệt của công ty. Thế là vinh thân trọn đời cho cả gia đình, con cái v.v.... Thành thử, lập pháp, hành pháp Hoa Kỳ trong nhiều khía cạnh chỉ là những diễn viên cho các nhóm quyền lợi. Tuy nhiên cũng đừng nghĩ xấu cho các nhóm tài phiệt. Họ là những người hoạch định và bảo vệ cho quyền lợi cho nước Mỹ.

Trong các cuộc bầu cử ta thường thấy hai đảng Cộng Hòa và Dân Chủ với 2 cương lĩnh trái ngược kình chống lẫn nhau để dành phiếu, nhưng đảng nào khi thắng thế cũng đưa đến thi hành chánh sách của nhóm Tư Bản siêu quyền lực. Truyền thông luôn luôn đóng vai trò quan trọng để ủng hộ hay chống đối các ứng cử viên. Người dân đi bầu thường có ngạn ngữ " Đi bầu để chọn người ít xấu nhất trong đám xấu" (to select the bad rather the worst). Hành động của các nhóm tài phiệt được hợp pháp hóa bằng thuật ngữ "lobbies". Hai đảng chính của Hoa Kỳ:

Đảng Cộng Hòa (Republican): Đảng nầy được cho là bảo thủ, phần đông gồm các người giàu có, các nhà tôn giáo, những nhà kinh doanh, đầu tư tài chánh và chứng khoán; phần đông họ là những người giàu có, hay thừa hưởng tài sản giàu có. Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2016, ông Donald Trump được sự ủng hộ mạnh mẻ của nhóm người Mỹ da trắng bảo thủ, học thức không được cao ở các tiểu bang miền Trung Tây chống đối những chương trình giúp cho người nghèo như Obama Care với chủ trương kỳ thị người da màu cũng như nhập cư. Họ muốn giữ nguyên tình trạng đã đưa họ lên sự giàu sang, hoặc được sự kính nể và đóng góp tài chánh của những con chiên ngoan đạo, muốn bớt thuế trên số tài sản to lớn của họ. Một số người nghèo, hoặc một số người từ các nước nghèo di cư, sau những năm nhận trợ cấp xã hội, làm việc nhọc nhằn đã tạo nên sự nghiệp có nhà, có xe, có tài sản, trở thành giàu sang cũng có khuynh hướng gia nhập đảng Cộng Hòa. Một số khác thường bị ảnh hưởng của tôn giáo. Trong cộng đồng người Mỹ gốc Việt thường hay có khuynh hướng xem đảng Cộng Hòa là chống Cộng. Điều đáng để ý là các cộng đồng gốc Á Châu tại California đều có khuynh hướng bầu cho đảng Dân Chủ. Thật sự, Cộng Hòa hay Dân Chủ cũng chỉ phục vụ cho quyền lợi nước Mỹ mà các nhóm tài phiệt là những người thật sự ấn định đường lối của Hoa Kỳ.

Đảng Dân Chủ (Democratic): Đảng có khuynh hướng cấp tiến, ủng hộ thành phần nghèo, giảm bớt sự chênh lệch về lợi tức giữa 2 thành phần. Điều cần để ý là các tỷ phú trong ngành công nghệ cao và đầu tư tại Silicone Valley tại California như Bill Gates, Warren Buffet, MarkZuckerberg lại thuộc đảng Dân Chủ. Họ chỉ cho con cái vài chục triệu USD, dành hầu hết tài sản của họ khoảng 199 tỷ USD cho các công tác từ thiện khắp thế giới. Điều thật sự xảy ra tại Hoa Kỳ là chỉ có thành phần trung lưu nai lưng ra đóng thuế còn giới nhà giàu đóng góp không tương xứng. Nhóm nhà nghèo nhiều khi hưởng quyền lợi nhiều hơn giới trung lưu. Các tập đoàn bảo hiểm, dược phòng và nghiệp đoàn y sỉ là những nhóm hưởng lợi nhiều nhất trong các chương trình giúp cho người nghèo.

Những người không thuộc hai đảng Dân Chủ hay Cộng Hòa thường được gọi là "Độc lập", hay các đảng không mấy người biết đến tên, nếu mấy nhóm nầy có một hai người đắc cử vào Quốc hội, thì cũng bị đa số dùng biểu quyết dân chủ áp đảo thành ra đơn độc cũng không làm nên trò trống gì.

KINH TẾ - TÀI CHÁNH

Trong thực tế thì Tập đoàn Tư bản đã nắm quyền điều khiển chính sách quốc gia bằng đoàn quân lobbyists hùng hậu trải đầy hành lang Quốc hội và trong các cơ quan của Hành pháp thì số người lobbyists nầy càng đông gấp bội.

Cộng đồng Do Thái tại Hoa Kỳ: Cộng đồng người Mỹ gốc Do Thái có khoảng từ 5.3 đến 8.4 triệu người gồm 3 nhóm, lớn nhất là nhóm Ashkenazi, là nhóm người Do Thái đầu tiên từ Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha di cư sang Mỹ, chiếm đến 90% dân số cộng đồng. Người Do Thái xem quan trọng 3 yếu tố: Do Thái Giáo (Judaism), trí thức và tài sản. Do Thái Giáo đã giúp cho người Do Thái bị phiêu bạt mấy ngàn năm mà không mất gốc. Trí thức giúp cho người Do Thái vươn lên đứng đầu mọi lãnh vực của nền văn minh nhân loại (30% giải Nobel được trao cho người Do Thái). Tài sản đã làm cho người Do Thái giàu có mà đặc biệt là cộng đồng Do Thái tại Mỹ đang quản lý một số tài sản có thể ngang với từ 15% đến 20% tài sản của nhân loại. Người Do Thái rất đoàn kết, có tổ chức và không giữ bí mật để làm lợi riêng nên khi họ quây quần thành tập thể thì họ có cơ chiếm hết mọi quyền lợi chung quanh và trở thành cái gai cho người bản xứ. Thế chiến thứ II, người Đức đã thấy được mối họa Do Thái nên đã diệt chủng hơn 2 triệu người Do Thái. Thảm cảnh Holocaust đã làm động tâm cả nhân loại nên các cường quốc mới dành một mảnh đất nhỏ bên bán đảo Sinai của Ai Cập để cho người Do Thái có chỗ đi về trở thành nước Israel. Cộng đồng Do Thái ở Hoa Kỳ thoát được sự tàn phá của hai trận thế chiến và không bị họa Holocaust nên họ vươn lên giàu có rất nhanh và chi phối cả thế giới. Ngày nay rất nhiều người Mỹ gốc Do Thái là triệu phú, tập trung trên 2 triệu người sống ở thành phố New York, đông nhất ở mạn dưới Manhattan, từ đó bàn tay Do Thái đan vào nhau tổ chức thành một tập đoàn tư bản tài chánh và vươn ra khắp thế giới. Khi phân tích tình hình thế giới đi về đâu, cái gì đang xảy ra, cái sẽ xảy ra mà muốn điều phân tích ấy chính xác thì chúng ta nên nhìn vào tập đoàn tư bản tài chánh Mỹ gốc Do Thái đang lên kế hoạch gì để đưa khối tài sản kết sù của họ hướng vào đâu để đầu tư. Như thế là nên nhìn cho ra địa điểm đầu tư, hướng giải quyết sản phẩm đầu tư hay nhìn vào hướng cung và hướng cầu để có thể làm cho số tiền đầu tư ấy được sinh lợi thì mới biết được mục đích của các diễn biến trên trường quốc tế.

Sau thế chiến thứ II địa điểm đầu tư là 2 nước Đức và Nhật, bởi hai nước này là hai nước hoang tàn đổ nát, các cơ sở sản xuất vẫn có mà công nhân thì đang chết đói đang cần thế lực tài phiệt tại Hoa Kỳ vực dậy để sản xuất ra những sản phẩm rẻ mạt bán khắp năm châu. Sau hơn 20 năm thâu lợi nhuận hả hê, một người Nhật hay người Đức làm ra một đồng thì phải chia cho người Do thái ở Mỹ một ít, tập đoàn tư bản Do Thái rút tiền đầu tư từ hai nước này về vì họ nhìn ra một địa điểm đầu tư khác hấp dẫn hơn, nước Trung Quốc. Nước này đang bị đại loạn của Hồng Vệ Binh, Mao Trạch Đông giết các đồng chí trong đảng gây ra thảm cảnh 36 triệu người chết đói. Các cơ sở sản xuất tiêu điều mà công nhân hơn 1 tỷ người đang thất nghiệp. Tập đoàn tư bản Mỹ rót tiền vào đầu tư làm ra những sản phẩm rẻ mạt “Made in China” bán ra toàn thế giới. Để có thể bán vũ khí, Hoa Kỳ gây bất ổn khắp Trung Đông khiến các quốc gia trong vùng phải chạy đua vũ trang hay nói cách khác đem tiền bán dầu đưa cho tập đoàn tư bản Do Thái để chém giết nhau. Chính sách này gây cho nước Mỹ bị thù ghét khắp Trung Đông. Vụ đánh sập Tòa Tháp Đôi năm 2001 ở New York đã làm cho những tập đoàn tư bản Hoa Kỳ hoảng sợ đi tìm một lối đi khác. Sau một thời gian dài hơn 20 năm thâu lợi nhuận nhờ đầu tư vào Trung Quốc, tập đoàn tư bản Mỹ tính toán không thể kiếm thêm lợi nhuận hơn nữa vì chi phí đầu tư quá cao và sẵn dịp Tòa Tháp Đôi bị đánh sụp nên họ đồng loạt rút tiền về nước rồi đem cho vay dễ dàng, tắc trách với sự thông đồng của hệ thống ngân hàng trong nước mới sinh ra cuộc khủng hoảng tiền tệ ở Hoa Kỳ vào năm 2008.

Hiện nay số tài sản kết sù này đang đưa nền kinh tế Hoa Kỳ qua cơn suy thoái, đang chê Châu Âu già cỗi nên khó kiếm ra tiền, Châu Phi hoảng loạn không an toàn để đầu tư, Trung Đông nguy hiểm lắm kẻ thù vừa mất tiền đầu tư vừa mất mạng. Khối tài sản kết sù này đang nhắm nhé hướng về Châu Á-Thái Bình Dương, một vùng năng động chưa khai phá hết để đầu tư nên nước Mỹ mới lập nên hiệp định TPP làm nòng cốt, và chính quyền Hoa Kỳ xoay trục sang Châu Á để bảo vệ vùng đầu tư. Nhưng các quỹ đầu tư của các tập đoàn tư bản Do Thái chưa chuyển động, phải chăng họ đang mưu tạo ra một địa điểm đầu tư lý tưởng ở Châu Á như Đức và Nhật sau thế chiến thứ II. Nay chúng ta thấy tình hình Châu Á có những biến chuyển như sau: Trung Quốc sau hơn 3 thập niên phát triển bắt đầu kế hoạch bành trướng của mình, gây bất ổn ở Biển Hoa Đông và Biển Đông. Siêu quyền lực Bilderberg Club họp ngày 6/6/2014 tại Watford ở Anh Quốc lên kế hoạch làm Trung Quốc yếu đi. Trung Quốc bồi đắp các đảo nhân tạo để chiếm lỉnh Biển Đông. Hoa Kỳ dè dặt tuần tra Biển Đông. Hoa Kỳ, Liên Âu, Nhật Bản bắt đầu rút đầu tư từ Trung Quốc về quốc nội hay chuyển qua vùng Đông Nam Á. Các nước Đông Nam Á, đang tìm một sự cân bằng về kinh tế và quân sự giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, đã bắt đầu mua vũ khí. Hoa Kỳ vẫn có vài lá bài không hẳng để đánh gục Trung Quốc mà để ngăn chận Trung Quốc tiến lên vị thế tranh dành thế bá chủ của mình.

Khủng hoảng tài chánh năm 2008: Trước kia đã có một số luật lệ giới hạn để bảo vệ người xử dụng ngân hàng và các công ty đầu tư, tài chánh, kiểm toán. Khi đảng Cộng Hòa nắm quyền thì có khuynh hướng can thiệp bằng quân sự trên khắp thế giới cũng như viện cớ giảm bớt vai trò của chính phủ bằng chánh sách thả lỏng kiểm soát để các công ty nầy tự do, tự điều chỉnh. Thế là các nhà băng, nhà đầu tư, tài chánh tha hồ lươn lẹo, cho vay cẩu thả để có nhiều lợi, chỉ cần có vài năm thôi là giá nhà cửa và giá xăng tăng lên gấp đôi gấp ba lần giả tạo, đưa đến sự sụp đổ nền tài chánh lớn nhất thế giới là Hoa kỳ. Không lấy gì làm lạ khi vào cuối năm 2008 dân chúng Hoa Kỳ đã bầu một ông Tổng thống thuộc về thiểu số da màu.

QUÂN SỰ

Trong năm 2015, các nước trên thế giới đã tiêu tổng cộng 1,670 tỷ USD cho ngân sách quốc phòng. Con số này được Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm đưa ra trong báo cáo mới phổ biến năm 2015, nói về mức chi tiêu dành cho quốc phòng mà các nước sử dụng trong năm qua. Danh sách cho thấy đứng đầu vẫn là Hoa Kỳ, kế đến là Trung Quốc, Ả Rập Xê Út và Nga đứng thứ tư. Hoa Kỳ tiêu 612 tỷ USD, chiếm gần 37% tổng số chi tiêu của toàn thế giới. Trung Quốc đứng thứ hai với 215 tỷ USD nhưng trên thực tế có thể gấp 2, 3 lần.

Mỹ có hơn 800 căn cứ quân sự trên toàn thế giới trên cả 5 châu lục, đặc biệt là châu Âu và châu Á. Được biết, ngay cả sau khi rút phần lớn quân lực ra khỏi Afghanistan và Iraq, Hoa Kỳ vẫn hiện diện khắp thế giới bằng mạng lưới căn cứ quân sự khổng lồ trên 150 quốc gia với gần 150,000 quân nhân phục vụ ngoài nước Mỹ.

US Military bases abroad 2015 – Department of Defense

Trong bài viết “Những dự án mới của Hải quân Hoa Kỳ” đăng trên Vietbao Online ngày 1/11/2016, tác giả đã đề cập đến vấn đề hiệu năng trong việc triển khai các dự án lớn của quân lực Hoa Kỳ mà Hải quân là thành phần quan trọng nhất. Sự liên hệ giữa Hành pháp và Lập pháp (Dân Chủ và Cộng Hòa), Bộ Quốc phòng, Bộ Hải quân và các hảng đóng tàu chính rất là phức tạp khiến thời gian đóng tàu và chi phí đội lên rất nhiều. Hiện nay, các chiến hạm, tàu ngầm, phi cơ của hải không quân Trung Quốc, Nga Sô với chất lượng không kém Hoa Kỳ bao nhiêu mà giá cả chỉ bằng 2/3 và thời gian triển khai cũng nhanh hơn nhiều. Vấn đề viện trợ quân sự cho các quốc gia đồng minh Hoa Kỳ cho đến nay cũng cần được đề cập đến. Trong cuộc chiến Việt Nam, trong khi Nga Sô viện trợ cho Bắc Việt các phi cơ Mig 19, 21 có khả năng đương đầu với không quân Hoa Kỳ thì miền Nam chỉ nhận được các phi cơ F-5 mỏng manh. Hải quân miền Nam chỉ nhận được các tàu của lực lượng tuần duyên và các hộ tống hạm cũ kỷ. Các chiến hạm này chỉ  được dùng cho việc tuần tiểu, khám xét ghe. Hai chiếc khu trục hạm DER tương đối mới nhất cũng được đóng từ thời Đệ 2 Thế Chiến. Hệ thống kiểm xạ và khóa mục tiêu bị bất khiển dụng vì không có vật liệu thay thế. Ngay cả bây giờ, Đài Loan chỉ nhận được các khu trục hạm hạng trung loại Perry cũng như các phi cơ F-16 A/B đóng từ 1975 mà cũng không mua được các phi cơ, chiến hạm mới hơn từ các nước khác vì áp lực từ Hoa Lục và ngần ngại từ Hoa Kỳ. Nhật Bản và Hàn Quốc với khả năng kỹ thuật tân tiến vẫn phải dựa vào sự bảo vệ của chiếc ô nguyên tử của Hoa Kỳ và phải đài thọ một phần chi phí đóng quân của Hoa Kỳ tại 2 quốc gia này. Hiện Hoa Kỳ bố trí khoảng 50,000 binh sĩ ở Nhật Bản và 28,500 binh sĩ ở Hàn Quốc để duy trì hòa bình và bảo vệ an ninh cho khu vực này. Năm 2015, Mỹ và Nhật Bản đã nhất trí về một thỏa thuận hỗ trợ kéo dài 5 năm, theo đó Nhật sẽ chi khoảng 189.9 tỷ Yên, tương đương 1.67 tỷ USD, mỗi năm để chi trả các chi phí như tiền lương cho nhân sự làm việc tại các căn cứ của Mỹ ở Nhật. Đó là chưa kể Bộ Quốc phòng Nhật đã dành khoản ngân sách 372.5 tỷ Yên (hơn 3 tỷ USD) cho việc duy trì các căn cứ của Mỹ trên lãnh thổ Nhật trong năm tài khóa bắt đầu từ tháng 4/2015. Mới đây, đại sứ Mỹ tại Hàn Quốc Mark Lippert cho biết Chính phủ Mỹ hài lòng với sự đóng góp của nước này. Theo một thỏa thuận kéo dài tới năm 2018, Hàn Quốc trả cho Mỹ hơn 900 tỷ Won, tương đương 773 triệu USD mỗi năm, để duy trì lực lượng của Mỹ tại Hàn Quốc.

3. NHỮNG VẤN ĐỀ KHUẤY RẦY HOA KỲ

Trong cuộc bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ 2016, ứng cử viên Cộng Hòa Donald Trump có cái nhìn rất tiêu cực về Người Mỹ gốc Phi Châu cũng như những người nhập cư bất hợp pháp. Ông Trump chỉ nêu ra những khía cạnh tiêu cực của các vấn đề mà không đề cập đến hoàn cảnh tạo nên sự có mặt của họ trên quốc gia này cũng như sự cần thiết về sự có mặt của họ.

CÁCH BIỆT GIÀU NGHÈO

Theo các số liệu thống kê mới công bố năm 2010, chênh lệch giàu - nghèo giữa nhóm 20% dân số giàu nhất và 20% dân số nghèo nhất đã tăng từ 13.6 lần lên thành 14.5 lần. Nhóm 20% dân số giàu nhất chiếm tới 49.4% tổng thu nhập, trong khi nhóm 20% dân số nghèo nhất chỉ chiếm có 3.4% tổng thu nhập. Khủng hoảng kinh tế đã dồn gánh nặng lên những người nghèo nhiều hơn lên những người giàu có. Trong khía cạnh xã hội, nhiều người dân đã tỏ ra kinh ngạc về mức chia cách này. Theo kết quả thăm dò của báo CSM và hãng tin TIPP thực hiện, cứ 4 người dân Mỹ là có 3 người tỏ ra quan tâm đến vấn đề này và 51% cho là "rút ngắn khoảng cách giàu nghèo sẽ giúp kinh tế và xã hội tốt đẹp hơn"

Hệ thống Gini được thế giới dùng để đánh giá cách biệt giàu nghèo cho mổi quốc gia. Tại Hoa Kỳ, hệ số Gini - trước thuế và cân đối thu nhập: 0.389 - tỷ lệ chi tiêu xã hội trên GDP: 19.2% (thấp thứ 10) - thay đổi hệ số Gini sau thuế và cân đối thu nhập: 0.118 (nhỏ thứ 6) - tỷ lệ đói nghèo: 17.4% (cao thứ 5) dù rằng tỷ lệ này được các quốc gia trên thế giới dùng một cách khác nhau. Mỹ một lần nữa có mặt trong bảng xếp hạng những quốc gia phát triển mất cân bằng nhất thế giới. GDP bình quân đầu người của Mỹ đạt gần 55,000 USD, cao thứ 4 trong khối OECD. Trên thực tế, trong số 16 quốc gia đứng đầu khối OECD về thu nhập bình quân đầu người, Mỹ là nước duy nhất bị liệt vào danh sách chênh lệch giàu nghèo cao. 

Chủ tịch Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ (FED) Janet Yellen ngày 17/10/2014 cảnh báo khoảng cách giàu nghèo tại nước này ngày càng tăng và gần đến mức độ cao nhất trong vòng 100 năm qua. Nghiên cứu của FED công bố tháng trước cho thấy từ năm 2010-2013 thu nhập tăng chỉ tập trung vào 3% các gia đình giàu nhất nước Mỹ, chiếm khoảng 30% tổng thu nhập. Từ 350,000 USD/năm của năm 1979, thu nhập của nhà giàu Mỹ đã tăng đến 1.3 triệu USD/năm vào năm 2007, theo số liệu của đại học Arizona, trong lúc 20% thành phần nghèo nhất trong xã hội chỉ tăng từ 15,500 đến 17,500 USD hàng năm. Vì thế TT Obama cho là giới nhà giàu phải trả thuế ít nhất là 30% trên tổng thu nhập của họ, nhưng các chuyên gia cho là “không phải chỉ có vấn đề thuế má mới làm hố sâu ngăn cách gia tăng”. Các yếu tố khác bao gồm xã hội được kỹ thuật hóa cao, khiến giáo dục và tay nghề là hai tác nhân quan trọng. Mặt khác các đại công ty ngày càng có mức lãi khủng khiếp, trong lúc lương trung bình của nhân viên lại giảm.

NGƯỜI MỸ GỐC PHI CHÂU

Người Mỹ gốc Phi Châu - African American là thành phần chủng tộc sinh sống ở Hoa Kỳ có tổ tiên từ châu Phi, là thành phần sắc tộc thiểu số lớn thứ hai ở Hoa Kỳ. Tuy nhiên, có những di dân đến từ các quốc gia châu Phi, vùng Caribbean và Nam Mỹ thường tự nhận và cũng được gọi là người Mỹ gốc Phi Châu. Đa số người Mỹ gốc Phi Châu là hậu duệ của người dân sinh sống ở Tây và Trung Phi bị bắt làm nô lệ và bị đem đếnBắc Mỹ từ năm 1609 đến 1807, suốt trong thời kỳ buôn bán nô lệ xuyênĐại Tây Dương. Những người khác đã đến qua những đợt di dân gần đây từ vùng Caribbean, Nam Mỹ và Phi Châu. Nhìn chung, một người da đen, sử dụng tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ, đang sống ở Hoa Kỳ, thường được xem là một người Mỹ gốc Phi Châu.

Theo Cơ quan điều tra dân số Hoa Kỳ, năm 2005 có 39.9 triệu người Mỹ gốc Phi Châu sinh sống ở Hoa Kỳ, chiếm 13.8% dân số toàn quốc. Theo thống kê năm 2000, có 54.8% người Mỹ gốc Phi Châu sống ở miền Nam, 17.6% sống ở vùng Đông Bắc và 18.7% ở Trung Tây, trong khi chỉ có 8.9% cư trú tại những tiểu bang miền Tây. Năm 2000, có khoảng 88% người Mỹ gốc Phi Châu sống ở các vùng đô thị. Thành phố New York có đông cư dân da đen nhất, vượt quá con số 2 triệu. Trong số các thành phố có dân số từ 100,000 trở lên, Gary, Indiana có tỷ lệ dân da đen cao nhất (85%), kế đó là Detroit-Michigan (83%), Atlanta, Georgia (65%),Philadelphia (43%) và Washington D.C. (60%) được kể là những trung tâm dân cư người Mỹ gốc Phi Châu lớn nhất Hoa Kỳ.

Nhìn chung, người Mỹ gốc Phi Châu tham gia tích cực vào các hoạt động chính trị hơn các nhóm thiểu số khác với tỷ lệ cử tri đi bầu ở mức cao nhất trong năm 2004. Từ những ngày đầu tiên đặt chân lên Bắc Mỹ trong thân phận nô lệ, người Mỹ gốc Phi Châu đã có nhiều đóng góp từ hành chánh, chính trị, thể thao, văn học, âm nhạc. Những khuôn mặt tiêu biểu là Tổng thống Barack Obama, vị Tổng thống da màu đầu tiên của Hoa Kỳ, Ngoại trưởng Condoleezza Rice, Tướng Colin Powell, nhà tranh đấu dân quyền Martin Luther King, Jr., võ sỉ quyền anh Muhammad Ali v.v.. Oprah Winfrey, ngôi sao truyền hình và điện ảnh với tài sản khoảng 3 tỷ USD được chọn bởi tạp chí Forbes để đưa vào danh sách 100 phụ nữ nhiều quyền lực nhất thế giới, với vị trí thứ 14. Kể từ cuối thập niên 1990, mức lợi tức của người da đen gia tăng đáng kể - thành phần hạ lưu đang thu hẹp dần trong khi giai cấp trung lưu đang phát triển mạnh, và tình trạng tương tự đang diễn ra trong giới giàu có. Nhiều người Mỹ gốc Phi đã đạt được những thăng tiến quan trọng cho vị trí của mình trên nấc thang xã hội, trong khi những thập niên gần đây chứng kiến sự phát triển về quy mô của người Mỹ gốc Phi Châu thuộc giai cấp trung lưu trên toàn lãnh thổ Hoa Kỳ.

Mặc dù những cơ hội chưa từng có đã giúp người Mỹ da đen tiếp cận hệ thống giáo dục đại học và tuyển dụng nhân lực, do những tàn dư của chế độ nô lệ và sự kỳ thị chủng tộc, người da đen vẫn là một cộng đồng tụt hậu về kinh tế, giáo dục và xã hội nếu so sánh với người da trắng. Các vấn đề nan giải trong chính trị, kinh tế, xã hội đối với người Mỹ gốc Phi là sự phân biệt chủ nghĩa chủng tộc trong các định chế, phân biệt trong gia cư, giáo dục, cảnh sát, tư pháp và nhân dụng; cũng có các vấn nạn về nghèo khổ và bị lạm dụng. Nghèo khổ là vấn nạn lớn khi liên quan đến các tổn thương tinh thần trong cuộc sống hôn nhân và biện pháp giải quyết, các vấn đề về sức khoẻ, trình độ học vấn thấp, mất quân bình trong các chức năng tâm lý và tội phạm. Năm 2004, có 24.7% gia đình người Mỹ gốc Phi Châu được xem là sống dưới mức nghèo. Ảnh hưởng của các hoạt động tội phạm như giết người, buôn ma tuý và trấn lột khiến các cộng đồng người Mỹ gốc Phi càng nghèo khổ hơn và đang là một vấn đề nghiêm trọng. Năm1995, một phần ba nam giới người Mỹ gốc Phi Châu ở độ tuổi từ 20 đến 29 từng chịu một hình thức chế tài vì dính líu đến tội phạm (giam giữ trong tù, quản chế hoặc tù treo). Một số thống kê cho thấy người Mỹ gốc Phi Châu phạm tội giết người, bị giết hoặc bị giam giữ bảy lần nhiều hơn người da trắng. Tuy vậy, các cuộc nghiên cứu khác chỉ ra rằng sẽ là sai lầm nếu nối kết nguồn gốc chủng tộc với mức phạm tội cao, nhưng có lẽ trình độ học vấn và địa vị xã hội là nguyên nhân dẫn đến tập quán phạm tội. Tỷ lệ các vụ sát nhân và các hình thức bạo hành khác của người Mỹ gốc Phi Châu là cao hơn so với các cộng đồng dân cư da trắng hoặc các chủng tộc khác. Người Mỹ gốc Phi Châu thường là đối tượng của việc phân loại hồ sơ dựa theo yếu tố chủng tộc, cũng dễ bị nhìn xem là hình mẫu tiêu cực trong xã hội. Tỷ lệ sinh con ngoài hôn nhân trong vòng người da đen cao hơn tỷ lệ bình quân cả nước, 56% trẻ da đen sinh ra trong những gia đình mà người mẹ không có ràng buộc hôn nhân chính thức với cha của đứa trẻ. Năm 1998, con số các bà mẹ độc thân chiếm 54% gia đình người Mỹ gốc Phi Châu.

Tình trạng kinh tế của cộng đồng người Mỹ gốc Phi Châu, nói chung, đang là một vấn đề gây tranh cãi, khi các con số thống kê tính đến những tàn dư của quá trình kỳ thị trong quá khứ lẫn sự tăng trưởng bền vững trong đại bộ phận dân số Hoa Kỳ, cũng như sự phồn vinh của cộng đồng nếu so sánh với các quốc gia bên ngoài nước Mỹ. Lợi tức trung bình của người Mỹ gốc Phi xấp xỉ 65% lợi tức của dân "da trắng", tức là "những người có nguồn gốc chủng tộc từ Âu Châu, theo các con số thống kê. Sự cách biệt này lớn nhất khi mức lợi tức được tính ở nấc thang cao nhất, mặc dù rõ ràng là thành phần giàu có nhất khó được xem là biểu trưng cho toàn thể cộng đồng, da trắng hoặc da đen. Mặc dù nhiều người Mỹ gốc Phi vẫn sống dưới mức nghèo, những chỉ số gần đây cho thấy khoảng cách giàu nghèo đang thu hẹp dần. Hơn 1.7 triệu người Mỹ gốc Phi đã vượt qua ngưỡng nghèo; khoảng cách giữa mức lợi tức của phụ nữ da đen và phụ nữ da trắng nay chỉ còn một vài phần trăm; tỷ lệ thất nghiệp ở người da đen trong những năm gần đây ở dưới mức 10%. Tỷ lệ người nghèo từ 26.5% trong năm 1998 còn 24.7% năm 2004. Năm 2004, công nhân da đen có mức lợi tức trung bình xếp hạng thứ nhì trong các cộng đồng thiểu số tại Mỹ, chỉ sau cộng đồng Mỹ gốc Á.

NHẬP CƯ & BUÔN BÁN MA TÚY

Khi nói đến vấn đề nhập cư bất hợp pháp và buôn bán ma túy, chúng ta cần nhìn đến các khía cạnh của vấn đề: định luật cung-cầu và khía cạnh tích cực cũng như tiêu cực.

Theo báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Pew, năm 2011 có 40.4 triệu người nhập cư đang sinh sống tại Mỹ, trong đó có 11.5 triệu người nhập cư và cư trú bất hợp pháp. Người nhập cư bất hợp pháp gốc Mexico có khoảng 6.8 triệu (chiếm 59%), El Savaldo khoảng 660 nghìn (chiếm 6%) và đặc biệt là cả Việt Nam khoảng 170 nghìn (chiếm 2%). Điều khác biệt là trong khi người nhập cư gốc Châu Mỷ La Tinh là thành phần nghèo thì người Việt Nam thuộc thành phần trung lưu muốn cho con cháu một tương lai tốt đẹp hơn.

Theo Bộ An ninh Nội địa Mỹ, di dân bất hợp pháp là người sinh ra tại nước ngoài, không phải công dân Mỹ nhưng đang cư trú không có giấy tờ hợp pháp tại quốc gia này. Phần lớn di dân bất hợp pháp đã nhập cư “lậu” vào Mỹ hoặc đã được chấp nhận vào tạm thời nhưng vẫn ở lại Mỹ sau khi đã hết hạn lưu trú. Gần một nửa trong hơn 11 triệu người nhập cư bất hợp pháp ở Mỹ đã ở lại theo cách thứ hai này. Họ dùng nhiều cách để chuyển đổi tình trạng cư ngụ bất hợp pháp của mình.

California là tiểu bang có cái nhìn tích cực nhất về vấn đề nhập cư. Tổng số người gốc Châu Mỹ La Tinh là 34.3%. Nền kinh tế California lớn thứ sáu trên thế giới và đóng góp 13% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) Hoa Kỳ. Nông nghiệp là ngành công nghiệp lớn nhất của tiểu bang. California là một trong năm khu vực cung cấp lương thực và nông sản lớn nhất trên thế giới. Năm 2004, nông nghiệp đem về 31.8 tỷ USD, tạo ra giá trị hơn gấp đôi so với ngành nông nghiệp các bang khác. Phần lớn người nhập cư bất hợp pháp tại California làm những công việc có thu nhập thấp mà công dân Mỹ “chê”.

Tiểu bang California đã có nhiều cải tổ trong vấn đề di trú gây nhiều tranh cãi. Đầu tháng 10/2013, ông Jerry Brown, Thống đốc tiểu bang này, đã ký tám đạo luật chính thức trở thành luật, nhằm mục đích mở rộng quyền lợi cho người di dân bất hợp pháp. Theo đó, di dân bất hợp pháp có thể đượcđăng ký thi bằng lái xe và cấp bằng hành nghề luật tại tiểu bang California. Hiện tại, dự luật DREAM Act cho phép những người đến Mỹ bất hợp pháp dưới 16 tuổi có thể xin hưởng quyền công dân. Tuy nhiên, có nhiều người chống đối cho rằng dự luật này khuyến khích di cư bất hợp pháp, gian lận và che giấu tội phạm bị trục xuất. Nhưng giới ủng hộ cho rằng dự luật sẽ tạo ra nhiều lợi ích kinh tế, xã hội và không nên trừng phạt những trẻ em bị cha mẹ đưa vào Mỹ một cách bất hợp pháp. Tính đến tháng 11/2013, đã có 14 tiểu bang có các phiên bản dựa trên DREAM Act được thông qua (Texas, California, Illinois, New York…).

Vấn đề buôn bán ma túy chi phối bởi định luật cung-cầu. Trong khi Châu Mỹ La Tinh sản xuất ma túy nhiều nhất thế giới thì Mỹ lại là thị trường tiêu thụ lớn nhất, 60% khối lượng ma túy toàn cầu và mỗi năm chi khoảng 100 tỷ USD theo nghiên cứu của viện RAND Corporation. Theo cơ quan Thống kê quốc gia về Sức khỏe và Sử dụng ma túy (National Survey on Drug Use and Health: NSDUH), sự sử dụng ma túy không thay đổi kể từ 2009. Năm 2014, khoảng 1.5 triệu người tuổi từ 12 hay lớn hơn (0.6% của dân số Hoa Kỳ) sử dụng ma túy. Thành phần từ 18-25 tuổi sử dụng ma túy nhiều hơn các nhóm khác.

Trong năm 2008, Châu Mỹ La Tinh sản xuất từ 800 tới 1,000 tấn cocaine, tức là hầu như toàn bộ tổng lượng cocaine tiêu thụ trên thế giới. Chỉ một mình nước Colombia đã sản xuất phân nửa tổng lượng cocaine trên thế giới. Số còn lại đến từ các nước Peru 36% và Bolivia 13%. Mexico là nước trung chuyển số lượng cocaine vào Hoa Kỳ. Tuy nhiên đa số chất ma túy không được bán tại địa phương, vì giá của chúng quá cao đối với đa số dân thuộc các nước miền Nam bán cầu mà lại xâm nhập vào Hoa Kỳ. Để tránh bị kiểm soát, các tổ chức buôn bán ma túy vận chuyển ma túy qua nhiều nước và biên giới khác nhau, theo các lộ trình khác nhau. Lộ trình chính đi qua các nước Trung Mỹ, rồi từ đó vào Hoa Kỳ. Hiện nay 90% tổng lượng ma túy theo lộ trình này vào Hoa Kỳ. Các xe vận tải chở đầy cocaine rời vùng sản xuất tiến vào Panama, Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Guatemala tới Mexico. Từ đây ma túy được chuyển sang Hoa Kỳ. Còn có một lộ trình khác nữa đó là lộ trình Thái Bình Dương. Ma túy được chất đầy dưới gầm tầu khởi hành từ các hải cảng của Colombia và Peru hay Ecuador và được chuyển vận tới Mexico rồi từ Mexico qua đường bộ nhập vào Hoa Kỳ và Canada.

Buôn bán ma túy là có lợi nhuận cao nhất. Hiện nay giá 1kg heroine tại Tam giác vàng là 150 - 200 USD, nhưng tại Mỹ là 200,000 USD. Theo số liệu của Liên Hiệp Quốc thu nhập do buôn lậu ma túy trên thế giới hằng năm 400 - 500 tỷ USD (trong đó, heroine 200 tỷ USD, cocaine 150 tỷ USD). Giá 1kg cocaine sạch đem lại 50,000 USD tiền lời tại Ý, và 25,000 – 30,000 tại Đức và Mỹ. Cho nên các đường dây buôn lậu ma túy hầu như có mặt khắp nơi trên thế giới và hoạt động chằng chịt. Interpol ước tính rằng có ít nhất chính phủ của 12 nước nằm dưới sự kiểm soát của Mafia. Các băng đảng này có số vốn lưu động là 400 - 500 tỷ USD. Hàng năm, cảnh sát chỉ phá được 5 - 10% các vụ buôn lậu. Các băng đảng buôn lậu ma túy lớn nhất nằm ở Ý và Colombia; Châu Á thì ở khu Tam giác vàng. (Tài liệu của Ủy ban kinh tế Thái Bình Dương - Liên Hiệp Quốc năm 2000).

4. KẾT LUẬN

Đánh bật mọi dự báo và kết quả thăm dò bất lợi, ứng cử viên đảng Cộng Hòa Donald Trump đã đắc cử tổng thống Mỹ trong cuộc bầu cử ngày 8/11/2016. Chiến thắng của ông Trump diễn ra đồng thời với thắng lợi của đảng Cộng Hòa Mỹ trong hai cuộc bầu cử Quốc Hội, tiếp tục nắm đa số tại Thượng viện và Hạ viện Hoa Kỳ. Điều này chứng tỏ đa số tương đối của dân Mỹ đã chán ngán cách vận hành của chính phủ đương thời của những nhà làm chính sách lâu năm ở Thủ đô Washington. Dân Mỹ muốn phá bỏ những sinh hoạt chính trị theo lối mòn cũ để tiến tới một cuộc cải cách rộng lớn. Bước chân vào Nhà Trắng, Tổng thống đắc cử Trump sẽ đối mặt với không ít thách thức, trên cả lĩnh vực đối nội và đối ngoại. Trước mặt ông Trump là cả một núi các vấn đề mà ông đã hứa trong cuộc tranh cử với ưu tiên một là duy trì đà tăng trưởng ổn định của nền kinh tế số một thế giới, tạo thêm nhiều việc làm cho người lao động, xử lý mối quan hệ nhiều trắc trở giữa hai chính đảng Dân Chủ và Cộng Hòa để đảm bảo việc điều hành đất nước diễn ra thuận lợi rồi đến quan hệ quốc tế, cách biệt giàu nghèo, liên hệ chủng tộc, chính sách di dân. Chắc chắn sẽ có nhiều vấn đề mà ông Trump sẽ phải làm khác đi hơn là những điều mà ông hứa trong lúc tranh cử.

Sau Thế chiến thứ 2 kể từ 1945, Hoa Kỳ đã trở thành quốc gia lãnh đạo thế giới cho đến hiện nay dù rằng đang gặp phải sự trổi dậy của Trung Quốc và Nga Sô. Trung Quốc, sau hơn 3 thập niên phát triển liên tục về kinh tế và quân sự đã không dấu diếm giấc mộng chia hai Thái Bình Dương với Hoa Kỳ. Tổng thống Putin của Nga Sô cũng không giấu diếm tham vọng tại Đông Âu và Bắc Phi. Tuy nhiên, cả Nga Sô và Trung Quốc đều có những yếu kém khi muốn cạnh tranh với Hoa Kỳ. Nền kinh tế Trung Quốc, dựa vào xuất cảng hàng hóa giá rẻ đã chậm lại trong hai năm vừa qua. Các công ty ngoại quốc đã bắt đầu rút về quốc nội hay chuyển qua các nước Đông Nam Á. Còn Nga Sô mà nền kinh tế dựa vào xuất cảng dầu hỏa, chỉ phát triển khi giá dầu trên 70 USD/thùng. Với giá dầu chỉ còn trên dưới 50 USD trong thời gian vừa qua và sự phát triển công nghệ dầu đá phiến tại Hoa Kỳ, kinh tế của Nga đang lâm vào tình trạng bất định. Tổng thống Obama, trong 8 năm vừa qua, dù sao cũng đã có công vực dậy nền kinh tế Hoa Kỳ sau cuộc chiến tranh đầy tốn kém của Hoa Kỳ tại Iraq mà phần lớn dân chúng Hoa Kỳ nhận ra là sai lầm cũng như sự kiện vỡ bong bóng địa ốc năm 2008 mà trách nhiệm thuộc về sự cẩu thả của giới ngân hàng dưới thời cựu tổng thống Bush. Khá nhiều người cho rằng Tổng thống Obama không có được sự cương quyết đối với Trung Quốc trong chủ trương xoay trục về Á Châu.

Thế  liên minh với quốc gia Đông Á và  Đông Nam Á phải được đặt trên căn bản chia sẻ quyền lợi và trách nhiệm lâu dài. Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc Đại Lợi, Ấn Độ và các quốc gia Đông Nam Á có khả năng phối hợp với Hoa Kỳ và Liên Âu để sản xuất các khí tài quân sự với kỹ thuật cao và giá tương đương so với Nga Sô và Trung Quốc.

Về người Mỹ gốc phi Châu, vấn đề nan giải nhất là ý chí và khả năng muốn vươn lên của nhóm này. Điều này đòi hỏi sự quyết tâm của các thành phần lãnh đạo nhóm cũng như mọi tầng lớp trong cộng đồng người Mỹ gốc phi Châu. Sự giúp đỡ của chính phủ Hoa Kỳ, dù là đảng Cộng Hòa hay Dân Chủ cũng có giới hạn. Sự giúp đở nên đặt nặng vấn đề thăng tiến cho thế hệ trẻ, nhẹ về trợ cấp bao che có tính cách mị dân. Thiếu những yếu tố này, tình trạng của cộng đồng người Mỹ gốc Phi Châu vẫn là một vấn đề nan giải cho quốc gia Hoa Kỳ.

Vấn đề nhập cư bất hợp pháp và buôn bán ma túy cũng phải đặt đúng vị thế của vấn đề. Nền nông nghiệp tai California dẫn đầu toàn quốc. Nếu không có số lượng người nhập cư từ Mexico làm việc cần cù với số lương tối thiểu mà người da trắng chê không thèm làm thì nền nông nghiệp California không biết sẽ đi về đâu. Cả Đệ 3 & 4 Hạm đội của Hải quân Hoa Kỳ, lực lượng tuần duyên cũng như lực lượng tuần tra biên giới với sự tăng viện của vệ binh quốc gia đang phải hoạt động ngày đêm để ngăn chặn làn sóng nhập cư bất hợp pháp cũng như buôn lậu ma túy bằng đường biển cũng như đường bộ vào Hoa Kỳ. Làm thế nào để giảm bớt sự tiêu thụ ma túy tại Hoa Kỳ là vấn đề chưa có câu trả lời thỏa đáng.

Trong cuộc bầu cử  tổng thống Hoa Kỳ 2016, hai ứng cử viên có chính sách hoàn toàn khác biệt về di dân. Vấn đề quan trọng nhất là nên nhận di dân như thế nào cho công bằng, nhân bản, phục vụ nền kinh tế nước Mỹvà cùng lúc, bảo đảm được an ninh quốc gia.

Nguyễn Mạnh Trí